خداى سبحان در چند جاى قرآن كريم خود را به علم شريف حساب وصف فرموده است : إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسابِ ( سوره آل عمران ، آيه 199 ) ، وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ ( سوره انبياء ، آيه 47 ) ، و همچنين آيات چند ديگر . و يكى از نامهاى قيامت در چند جاى قرآن « يَوْمَ الْحِسابِ » آمده است : إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ شَدِيدٌ بِما نَسُوا يَوْمَ الْحِسابِ ( سوره ص ، آيه 26 ) . يعنى كسانى كه از راه خدا به درمىروند آنان را عذابى سخت است بدين سبب كه روز حساب را فراموش كرده‌اند . راه حق كه محور نظام هستى است حساب است و هركه از آن به دررفته است از راه حسابى به دررفته است ، و از حساب روى تافتن همان و در عذاب افتادن همان ، چه اين‌كه جزا نفس عمل است . آرى صنع أحسن عالم كيانى و نظم اتم نظام ربانى براساس استوار حساب و اندازه است . تاروپود فعل حق - تعالى شأنه - حساب و اندازه است كه در متن خلقت عالم و آدم پياده شده است و هريك به زيباترين صورت آراسته و پيراسته گرديده است فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ . جمال جان‌فزاى جهان و انسان ، از نقّاش چيره‌دست آفرينش ، با ترتيب تام ، و تنسيق كامل ، و اندازه سزاوار ، و ريخت بايسته ، و پيوسته شايسته و نسبت موزون ، و انسجام مربوط اعضاء و جوارح حساب شده آنها با يكديگر صورت يافته است كه در نهايت زينت و زيبايى و آراستگى است . واژه « اندازه » فارسى ، در تازى به كلمه « هندسه » تعريب شده است . يعنى هندسه همان اندازه است . در اصول كافى جناب كلينى ، روايت است كه امام على بن موسى الرضا ( ع ) به يونس بن عبد الرحمن فرموده است : « فتعلم ما القدر ؟ قلت : لا ، قال : هي الهندسة . يعنى : آيا مىدانى قدر چيست ؟ گفت : نه ، فرمود : قدر به معنى هندسه است . ( كافي معرب ج 1 ، ص 121 ) قدر در اين حديث به فتح قاف و دال است ، چه اين‌كه قدر به فتح قاف و سكون دال به معنى مطلق اندازه است ، و به فتح هردو به معنى اندازه معيّن است ، قوله سبحانه : إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ ( سوره قمر ، آيه 50 ) . يعنى هرچه كه در خلقت